Czasowniki

Odmiana czasownika sein w czasie teraźniejszym

Czasownik „sein“ odmienia się nieregularnie.

Przykłady zdań:

• Du bist in Berlin. (Jesteś w Berlinie.)
• Er ist krank. (On jest chory.)
• Ihr seid nett. (Jesteście mili.)

Odmiana czasownika haben w czasie teraźniejszym

Czasownik „haben“ również odmienia się nieregularnie. Zauważ, że w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej nie ma literki „b”.

Przykłady zdań:

• Sie hat eine Katze. (Ona ma kota.)
• Wir haben Ferien. (Mamy wakacje.)
• Sie haben Recht. (Mają rację.)

Czasowniki słabe charakteryzują się tym, że we wszystkich czasach i osobach odmieniają się regularnie. Przykładem często używanego czasownika słabego jest czasownik machen (robić).

Do czasowników słabych zaliczamy również czasowniki takie jak: fragen (pytać), spielen (grać), wohnen (mieszkać), sagen (mówić).

Czasowniki mocne to inaczej czasowniki nieregularne.

W przypadku niektórych czasowników mocnych, takich jak np. tragen (nosić), fahren (jechać, jeździć), laufen (biegać), lassen (zostawiać, pozwalać), schlafen (spać), treffen (spotykać), sprechen (mówić), w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej dochodzi do zmiany samogłoski w temacie: e → i , ie oraz a → ä. W pozostałych osobach taka zmiana nie występuje.

Warto dodać, że formy niektórych mocnych czasowników nie zmieniają się w czasie teraźniejszym. Dotyczy to czasowników takich jak: kommen (przyjść, przyjechać), rufen (wołać) czy liegen (leżeć). Ich formy zmieniają się dopiero w czasie przeszłym.

W języku niemieckim mamy sześć czasowników modalnych:

Szyk zdania

Jeśli w zdaniu oprócz czasownika modalnego występuje także inny czasownik (np. „muszę ćwiczyć”), to drugi czasownik stoi na końcu zdania.

W języku niemieckim istnieją czasowniki rozdzielne i nierozdzielnie złożone. Czasowniki rozdzielnie złożone to takie, w których podczas odmiany przedrostek należy oddzielić i umieścić na końcu zdania.

Przedrostki, które oddzielają się od czasownika

ab-, an-, auf-, aus-, bei-, ein-, mit-, nach-, vor-, zu-, zusammen-, zurück-, her-, hin-, los-, weg-, weiter-

Przykłady:

• auf/stehen (wstawać) → Ich stehe täglich um sieben Uhr auf. (Codziennie wstaję o siódmej.)
  
• aus/packen (rozpakowywać) → Die Kinder packen ihre Geschenke aus. (Dzieci rozpakowują prezenty.)
  
• an/kommen (przyjeżdżać) → Der Zug kommt immer pünktlich an. (Pociąg zawsze przyjeżdża punktualnie.)
  
• nach/denken (zastanawiać się, rozmyślać) → Der Schüler denkt viel nach. (Uczeń dużo rozmyśla.)
  
• zu/hören (słuchać) → Die Schüler hören der Lehrerin aufmerksam zu. (Uczniowie uważnie słuchają nauczycielki.)

Przedrostki, które nie oddzielają się od czasownika

be-, ge-, ent-, emp-, er-, ver-, zer-, miss-, hinter-

Przykłady:

• bekommen (dostawać) → Zu Weihnachten bekommen Kinder viele Geschenke. (Z okazji świąt Bożego Narodzenia dzieci dostają dużo prezentów.)
  
• gefallen (podobać się) → Dein neues Haus gefällt mir sehr. (Bardzo podoba mi się twój nowy dom.)
  
• erklären (wyjaśniać, tłumaczyć) → Die Lehrerin erklärt den neuen Lehrstoff. (Nauczycielka tłumaczy nowy materiał.)
  
• verstehen (rozumieć) → Sie versteht schon sehr gut Deutsch. (Ona już bardzo dobrze rozumie niemiecki.)

Kiedy używamy czasu przeszłego Präteritum?

• w tekstach narracyjnych, w literaturze oraz w monologach
  
• bardzo często z czasownikami sein (być), haben (mieć) oraz czasownikami modalnymi

Jak tworzymy Präteritum?

Präteritum, w przeciwieństwie do czasu przeszłego Perfekt, tworzymy za pomocą tylko jednego czasownika z odpowiednią końcówką, przy czym poszczególne grupy czasowników rządzą się różnymi regułami:

• Czasowniki sein i haben
• Czasowniki słabe (regularne) (np. sagen, fragen, …)
• Czasowniki mocne (nieregularne) (np. bleiben, essen, …)
• Czasowniki modalne (czyli czasowniki kann, müssen, wollen, sollen, dürfen, mögen)
• Czasowniki mieszane

Czas przeszły Präteritum czasowników słabych tworzymy poprzez dodanie do tematu czasownika końcówki -te oraz odpowiednich końcówek osobowych. Np.

Czasownik sagen (powiedzieć/mówić):

Podczas tworzenia czasu przeszłego Präteritum czasowników mocnych (nieregularnych) dochodzi do zmiany samogłoski w temacie. Np.

Czasownik sprechen (mówić):

Zauważ, że w pierwszej i trzeciej osobie liczby pojedynczej nie dodajemy końcówki. Listę czasowników mocnych i ich form w czasie przeszłym znajdziesz na przykład tutaj.

Czas przeszły Präteritum czasowników modalnych w pierwszej osobie:

Odmiana przez pozostałe osoby na przykładzie czasownika können:

W przypadku czasowników złożonych zmienia się samogłoska tematyczna. Jednocześnie czasowniki te mają takie same końcówki jak czasowniki regularne. Np.

Czasownik kennen (znać):

Jak wyrażamy przyszłość w języku niemieckim?

Czas teraźniejszy + przysłówek czasu

O przyszłości w języku niemieckim najczęściej mówi się za pomocą czasu teraźniejszego (Präsens). Używamy go, gdy mówimy o wydarzeniach zaplanowanych lub gdy z kontekstu wynika, że chodzi o przyszłość.

• Morgen fahre ich nach Wien. (Jutro jadę do Wiednia.)
• Am Abend koche ich eine Tomatensuppe. (Wieczorem ugotuję zupę pomidorową.)

Futur I: czasownik posiłkowy werden + bezokolicznik

Odmiana czasownika posiłkowego werden:

Czasu Futur I używamy, kiedy mówimy o:

• przyszłych wydarzeniach (zwłaszcza wtedy, gdy chcemy podkreślić przyszłość lub nie podajemy określenia czasu): Ich werde dich anrufen. (Zadzwonię do ciebie.)
• prognozach: Bald wird die Sonne endlich wieder scheinen. (Już niedługo znów zaświeci słońce.)
• przypuszczeniach i domysłach: Sie wird wohl zu Hause sein. (Prawdopodobnie jest w domu.)
• poleceniach, nakazaniach i ostrzeżeniach: Du wirst dein Zimmer aufräumen! (Posprzątasz swój pokój!)

Tworzenie trybu przypuszczającego przy użyciu czasownika werden wymaga użycia odpowiedniej formy trybu przypuszczającego czasownika werden oraz czasownika głównego w bezokoliczniku.

Przykład:

Ich würde gern um die Welt reisen. (Chciałbym podróżować dookoła świata.)

Tryb warunkowy czasowników modalnych

Przykłady:

• Könntest du bitte am Abend zu mir kommen? (Mógłbyś przyjść do mnie wieczorem?)
  
• Du solltest mehr lernen. (Powinieneś więcej się uczyć.)
  
• Christina möchte in Zukunft im Ausland arbeiten. (Christina chciałaby w przyszłości pracować za granicą.)

Formy trybu przypuszczającego czasowników sein i haben:

Przykłady:

• Ich hätte gern mehr Zeit zum Deutschlernen. (Chciałbym mieć więcej czasu na naukę niemieckiego.)
  
• Julia wäre jetzt gern am Meer. (Julia chciałaby teraz być nad morzem.)

W języku niemieckim tryb rozkazujący możemy utworzyć tylko dla niektórych osób::

• du (ty) – gdy zwracam się do jednej osoby, z którą jestem na „ty”

• wir (my) – gdy zwracamy się do grupy, której jesteśmy częścią (rzadko używane)

• ihr (wy) – gdy zwracam się do kilku osób, z którymi jestem na „ty”

• Sie (Pan, Pani, Państwo) – gdy zwracamy się do jednej lub kilku osób (forma grzecznościowa)

Czasowniki regularne oraz czasowniki haben i sein

Czasowniki nieregularne

1. Czasowniki mocne, w których w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego występuje przegłos ä, tracą go w trybie rozkazującym.

fahren: du fährst → Fahr(e)!
laufen: du läufst → Lauf(e)!

2. W czasownikach mocnych, w których w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego samogłoska tematyczna zmienia się z e na ie/i, zmiana ta zostaje zachowana w trybie rozkazującym.

sehen: du siehst → Sieh(e)!
lesen: du liest → Lies(e)!

Szyk wyrazów

W zdaniu rozkazującym w języku niemieckim czasownik, podobnie jak w języku polskim, stoi na początku zdania.

• Komm morgen zu mir! (Przyjdź jutro do mnie!)

Szyk wyrazów w zdaniu rozkazującym możesz przećwiczyć w tym ćwiczeniu.