Lista notatek
Rodzajniki
Podtematy
Rodzajniki określone
Rodzajnik określony stosujemy, mówiąc o rzeczach nam znanych lub wcześniej wspomnianych. Możemy go przetłumaczyć jako ten (der), ta (die), to (das).
Zauważ, że rodzaj niemieckich rzeczowników często różni się od rodzaju ich polskich odpowiedników (der Stuhl – rodzaj męski, ale to krzesło – rodzaj nijaki). Natomiast płeć biologiczna jest zazwyczaj zachowana:
- osoby płci żeńskiej są rodzaju żeńskiego (die Schwester, die Oma), wyjątki: das Mädchen
- osoby płci męskiej są rodzaju męskiego (der Lehrer, der Vater)
Rodzajnik rzeczownika można bardzo często rozpoznać po jego zakończeniu:
Rodzaj męski – der
- rzeczowniki zakończone na ‑ling, ‑ich, ‑ig (der Schmetterling, der Teppich, der Käfig)
- rzeczowniki zakończone na ‑ismus (der Sozialismus)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑er, ‑el, ‑en (der Mantel, der Garten, der Künstler)
- nazwy osób zakończone na ‑är, ‑eur, ‑ist, ‑loge, ‑eur, ‑ant, ‑or, ‑ent, ‑et (der Demonstrant, der Tourist, der Millionär, der Professor, der Biologe)
- pory roku, miesiące, dni tygodnia (der Mai, der Winter, der Sonntag)
- marki samochodów (der Skoda, der BMW)
- strony świata (der Norden, der Westen, der Osten, der Süden)
- większość nazw gór i szczytów (der Mont Blanc, der Großglockner)
Rodzaj żeński – die
- rzeczowniki zakończone na ‑in, ‑heit, ‑keit, ‑schaft, ‑ung (die Freundin, die Kleinigkeit, die Einheit, die Nachbarschaft, die Übung)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑acht, ‑e, ‑ei, ‑t, ‑ucht (die Macht, die Bucht, die Zeit, die Liebe, die Welt, die Bäckerei)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑ion, ‑ät (die Union, die Universität)
- rzeczowniki odliczebnikowe (die Eins – jedynka, die Zehn – dziesiątka)
- nazwy statków i samolotów (die Titanic, die Boeing 747)
- nazwy linii lotniczych (die Lufthansa)
- marki motocykli (die Harley‑Davidson)
Rodzaj nijaki – das
- rzeczowniki zakończone na ‑chen, ‑lein (das Kaninchen, das Büchlein)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑nis, ‑ment, ‑o, ‑tum, ‑mal, ‑ge (das Radio, das Gefängnis, das Parlament, das Tennis)
- wiele internacjonalizmów (das Telefon, das Auto, das Foto)
- oznaczenia liter w alfabecie (das A, das G, das V)
- kolory (das Gelb, das Schwarz, das Rosa)
- języki (das Deutsch, das Spanisch, das Japanisch, das Latein)
- rzeczowniki odczasownikowe (das Fotografieren, das Sprechen, das Lesen, das Fernsehen)
Trzeba jednak pamiętać, że w języku niemieckim jest wiele wyjątków. Istnieją na przykład słowa, które mogą mieć dwa, a nawet trzy różne rodzajniki, np. der/die/das Joghurt. W różnych regionach używa się innego rodzajnika. Ponadto rodzajniki mogą zmieniać znaczenie rzeczownika, np. der Kiefer – szczęka, die Kiefer – sosna, der Tor – głupiec, das Tor – bramka).
Do góryRodzajniki określone i nieokreślone
Rodzajnik określony der, die, das
Stosujemy go, mówiąc o rzeczach nam znanych lub wcześniej wspomianych. Możemy go przetłumaczyć jako ten (der), ta (die), to (das).
Zastosowanie rodzajnika określonego
Kiedy mówimy o czymś lub o kimś konkretnym:
- Brauchst du noch das Buch? – Potrzebujesz jeszcze (tej) książki?
- Hast du das Lied nicht gehört? – Nie słyszałeś (tej) piosenki?
Kiedy mówimy o czymś lub o kimś, o czym lub o kim wspomnieliśmy już wcześniej:
- Er hat einen Bruder. Der Bruder ist faul. – Ma brata. Brat jest leniwy.
Z nazwami niektórych państw:
- nazwy państwa w liczbie mnogiej
- w nazwie państwa występuje słowo „Staat“, „Republik“ lub „Union“ (die Tschechische Republik, die Europäische Union)
- nazwy państw rodzaju męskiego i żeńskiego (die Schweiz)
Z nazwami niektórych nazw geograficznych i astronomicznych:
- wyspy, pasma górskie, rzeki, jeziora, morza (der Traunsee, die Alpen)
- gwiazdozbiory
Z nazwami ulic, budynków, dzieł sztuki, czasopism i gazet:
- die Süddeutsche Zeitung, Die Friedrichstraße, Die Mona Lisa
Rodzajnik nieokreślony ein, eine
Stosujemy go, mówiąc o rzeczach bliżej nieokreślonych lub dotyczchas niewspomnianych. Możemy go przetłumaczyć jako „jakiś“ lub „jeden“. Rodzajnika nieokreślonego używamy wyłącznie w liczbie pojedynczej.
Porównaj:
- Ich habe einen Mann getroffen. Der Mann war sehr traurig. – Spotkałem (jakiegoś) mężczyznę. (Ten) mężczyzna był bardzo smutny.
- Sie hat eine Jacke gekauft. Die Jacke ist braun. – Kupiła (jakąś) kurtkę. (Ta) kurtka jest brązowa.
Zastosowanie rodzajnika nieokreślonego
Kiedy mówimy o kimś lub o czymś ogólnie. Nie mamy na myśli niczego lub nikogo konkretnego:
- Gibt es hier ein Restaurant? – Czy jest tu restauracja?
- Hast du einen Bruder? – Masz brata?
Kiedy przypisujemy coś do określonej grupy:
- Die Katze ist ein Tier. – Kot to zwierzę.
- Der Ahorn ist ein Baum. – Klon to drzewo.
- Der Apfelsaft ist ein Getränk. – Sok jabłkowy to napój.
