Lista notatek
Gramatyka
Podtematy
- Rodzajniki określone
- Rodzajniki określone i nieokreślone
- Odmiana słaba rzeczowników
- Rodzajniki rzeczowników
- Odmiana przymiotników
- Odmiana przymiotników po rodzajniku określonym
- Odmiana przymiotników po rodzajniku nieokreślonym
- Odmiana przymiotników po rodzajniku zerowym
- Przyimki z Dativem
- Przyimki z Dativem: podstawy
- Przyimki z Akkusativem
- Przyimki z Dativem i Akkusativem
- Przyimki z Dativem i Akkusativem: podstawy
- Przyimki czasu
- Zaimki osobowe
- Zaimki osobowe: Nominativ
- Zaimki dzierżawcze
- Czasowniki sein i haben – cz. teraźniejszy
- Czasowniki słabe – cz. teraź.
- Czasowniki mocne – cz. teraź.
- Czasowniki modalne – cz. teraź.
- Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone – cz. teraź.
- Czas przeszły Präteritum
- Czasowniki sein i haben – Präteritum
- Czasowniki słabe (i zwrotne) – Präteritum
- Czasowniki mocne – Präteritum
- Czasowniki modalne – Präteritum
- Czasowniki mieszane – Präteritum
- Czas przyszły
- Czasownik werden – Konjunktiv II
- Czasowniki modalne – Konjunktiv II
- Czasowniki sein, haben i werden – Konjunktiv II
- Tryb rozkazujący
- Liczebniki porządkowe
- Spójniki denn, weil i deshalb
- Spójniki als i wenn
- W-Fragen
- Bezokolicznik zależny z „zu” w zdaniach
- Zdania przydawkowe
- Przeczenie
Rodzajniki określone
Rodzajnik określony stosujemy, mówiąc o rzeczach nam znanych lub wcześniej wspomnianych. Możemy go przetłumaczyć jako ten (der), ta (die), to (das).
Zauważ, że rodzaj niemieckich rzeczowników często różni się od rodzaju ich polskich odpowiedników (der Stuhl – rodzaj męski, ale to krzesło – rodzaj nijaki). Natomiast płeć biologiczna jest zazwyczaj zachowana:
- osoby płci żeńskiej są rodzaju żeńskiego (die Schwester, die Oma), wyjątki: das Mädchen
- osoby płci męskiej są rodzaju męskiego (der Lehrer, der Vater)
Rodzajnik rzeczownika można bardzo często rozpoznać po jego zakończeniu:
Rodzaj męski – der
- rzeczowniki zakończone na ‑ling, ‑ich, ‑ig (der Schmetterling, der Teppich, der Käfig)
- rzeczowniki zakończone na ‑ismus (der Sozialismus)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑er, ‑el, ‑en (der Mantel, der Garten, der Künstler)
- nazwy osób zakończone na ‑är, ‑eur, ‑ist, ‑loge, ‑eur, ‑ant, ‑or, ‑ent, ‑et (der Demonstrant, der Tourist, der Millionär, der Professor, der Biologe)
- pory roku, miesiące, dni tygodnia (der Mai, der Winter, der Sonntag)
- marki samochodów (der Skoda, der BMW)
- strony świata (der Norden, der Westen, der Osten, der Süden)
- większość nazw gór i szczytów (der Mont Blanc, der Großglockner)
Rodzaj żeński – die
- rzeczowniki zakończone na ‑in, ‑heit, ‑keit, ‑schaft, ‑ung (die Freundin, die Kleinigkeit, die Einheit, die Nachbarschaft, die Übung)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑acht, ‑e, ‑ei, ‑t, ‑ucht (die Macht, die Bucht, die Zeit, die Liebe, die Welt, die Bäckerei)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑ion, ‑ät (die Union, die Universität)
- rzeczowniki odliczebnikowe (die Eins – jedynka, die Zehn – dziesiątka)
- nazwy statków i samolotów (die Titanic, die Boeing 747)
- nazwy linii lotniczych (die Lufthansa)
- marki motocykli (die Harley‑Davidson)
Rodzaj nijaki – das
- rzeczowniki zakończone na ‑chen, ‑lein (das Kaninchen, das Büchlein)
- większość rzeczowników zakończonych na ‑nis, ‑ment, ‑o, ‑tum, ‑mal, ‑ge (das Radio, das Gefängnis, das Parlament, das Tennis)
- wiele internacjonalizmów (das Telefon, das Auto, das Foto)
- oznaczenia liter w alfabecie (das A, das G, das V)
- kolory (das Gelb, das Schwarz, das Rosa)
- języki (das Deutsch, das Spanisch, das Japanisch, das Latein)
- rzeczowniki odczasownikowe (das Fotografieren, das Sprechen, das Lesen, das Fernsehen)
Trzeba jednak pamiętać, że w języku niemieckim jest wiele wyjątków. Istnieją na przykład słowa, które mogą mieć dwa, a nawet trzy różne rodzajniki, np. der/die/das Joghurt. W różnych regionach używa się innego rodzajnika. Ponadto rodzajniki mogą zmieniać znaczenie rzeczownika, np. der Kiefer – szczęka, die Kiefer – sosna, der Tor – głupiec, das Tor – bramka).
Do góryRodzajniki określone i nieokreślone
Rodzajnik określony der, die, das
Stosujemy go, mówiąc o rzeczach nam znanych lub wcześniej wspomianych. Możemy go przetłumaczyć jako ten (der), ta (die), to (das).
Zastosowanie rodzajnika określonego
Kiedy mówimy o czymś lub o kimś konkretnym:
- Brauchst du noch das Buch? – Potrzebujesz jeszcze (tej) książki?
- Hast du das Lied nicht gehört? – Nie słyszałeś (tej) piosenki?
Kiedy mówimy o czymś lub o kimś, o czym lub o kim wspomnieliśmy już wcześniej:
- Er hat einen Bruder. Der Bruder ist faul. – Ma brata. Brat jest leniwy.
Z nazwami niektórych państw:
- nazwy państwa w liczbie mnogiej
- w nazwie państwa występuje słowo „Staat“, „Republik“ lub „Union“ (die Tschechische Republik, die Europäische Union)
- nazwy państw rodzaju męskiego i żeńskiego (die Schweiz)
Z nazwami niektórych nazw geograficznych i astronomicznych:
- wyspy, pasma górskie, rzeki, jeziora, morza (der Traunsee, die Alpen)
- gwiazdozbiory
Z nazwami ulic, budynków, dzieł sztuki, czasopism i gazet:
- die Süddeutsche Zeitung, Die Friedrichstraße, Die Mona Lisa
Rodzajnik nieokreślony ein, eine
Stosujemy go, mówiąc o rzeczach bliżej nieokreślonych lub dotyczchas niewspomnianych. Możemy go przetłumaczyć jako „jakiś“ lub „jeden“. Rodzajnika nieokreślonego używamy wyłącznie w liczbie pojedynczej.
Porównaj:
- Ich habe einen Mann getroffen. Der Mann war sehr traurig. – Spotkałem (jakiegoś) mężczyznę. (Ten) mężczyzna był bardzo smutny.
- Sie hat eine Jacke gekauft. Die Jacke ist braun. – Kupiła (jakąś) kurtkę. (Ta) kurtka jest brązowa.
Zastosowanie rodzajnika nieokreślonego
Kiedy mówimy o kimś lub o czymś ogólnie. Nie mamy na myśli niczego lub nikogo konkretnego:
- Gibt es hier ein Restaurant? – Czy jest tu restauracja?
- Hast du einen Bruder? – Masz brata?
Kiedy przypisujemy coś do określonej grupy:
- Die Katze ist ein Tier. – Kot to zwierzę.
- Der Ahorn ist ein Baum. – Klon to drzewo.
- Der Apfelsaft ist ein Getränk. – Sok jabłkowy to napój.
Odmiana słaba rzeczowników
Niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego należą do odmiany słabej. Oznacza to, że we wszystkich przypadkach oprócz mianownika mają końcówkę ‑(e)n.
Odmiana słaba – liczba pojedyncza
| rodzajnik określony | rodzajnik nieokreślony z n-deklinacją | |
| Nominativ | der Junge | ein Junge |
| Genitiv | des Jungen | eines Jungen |
| Dativ | dem Jungen | einem Jungen |
| Akkusativ | den Jungen | einen Jungen |
Odmiana słaba – liczba mnoga
| rodzajnik określony | rodzajnik nieokreślony | |
| Nominativ | die Jungen | Jungen |
| Genitiv | der Jungen | Jungen |
| Dativ | den Jungen | Jungen |
| Akkusativ | die Jungen | Jungen |
Według odmiany słabej odmieniają się rzeczowniki rodzaju męskiego:
- zakończone na ‑e i oznaczające narodowość → der Russe, der Pole, der Franzose
- zakończone na ‑e i oznaczające osoby płci męskiej → der Kollege, der Kunde, der Junge, der Neffe
- zakończone na ‑e i oznaczające zwierzęta → der Löwe, der Affe, der Falke, der Hase
- zakończone na -ist i oznaczające osoby i zawody → der Polizist, der Terrorist, der Tourist, der Autist, der Egoist, der Kapitalist
- oraz rzeczowniki zakończone na:
| zakończenie | przykłady |
| ‑graf | der Fotograf |
| ‑oge | der Pädagoge, der Psychologe, der Biologe |
| ‑et | der Athlet |
| ‑ad | der Kamerad |
| ‑at | der Soldat, der Automat, der Kandidat |
| ‑ant | der Praktikant, der Konsonant, der Musikant |
| ‑and | der Doktorand |
| ‑ent | der Konsument, der Absolvent, der Produzent |
| ‑urg | der Chirurg |
| ‑soph | der Philosoph |
- Wyjątki: der Herr, der Prinz, der Mensch, der Nachbar, der Held, der Bauer
Rodzajniki rzeczowników
W języku niemieckim, podobnie jak w polskim, istnieją trzy rodzaje: męski, żeński i nijaki. Rodzaj rzeczownika decyduje o tym, którego rodzajnika użyjemy.
- rodzaj męski → rzeczowniki z rodzajnikiem der
- rodzaj żeński → rzeczowniki z rodzajnikiem die
- rodzaj nijaki → rzeczowniki z rodzajnikiem das
Rodzaj w języku niemieckim nie zawsze pokrywa się z rodzajem w języku polskim. Istnieją jednak reguły, które mogą ułatwić jego określanie.
Rodzaj męski (der)
| reguła | przykłady | wyjątki |
| osoby płci męskiej i zawody | der Mann (mężczyzna), der Lehrer (nauczyciel) | |
| napoje alkoholowe | der Wein (wino), der Tequila (tequila) | das Bier (piwo) |
| dni i miesiące | der Freitag (piątek), der Januar (styczeń) | |
| pory roku | der Sommer (lato), der Frühling (wiosna) | |
| strony świata | der Westen (zachód), der Osten (wschód) | |
| pogoda | der Regen (deszcz), der Schnee (śnieg) | das Gewitter (burza), die Sonne (słońce) |
| marki i modele samochodów | der Honda, der Passat | |
| zakończenie -ing | der Lehrling (uczeń, praktykant) | |
| zakończenie -ig | der Honig (miód) | |
| zakończenie -el | der Mantel (płaszcz) | |
| zakończenie -or | der Motor (silnik) | |
| zakończenie -er | der Wecker (budzik) | |
| zakończenie -us | der Bonus (bonus) | |
| zakończenie -ismus | der Realismus (realizm) |
Rodzaj żeński (die)
| reguła | przykład | wyjątki |
| osoby płci żeńskiej oraz zawody | die Frau (kobieta), die Lehrerin (nauczycielka) | das Mädchen (dziewczyna) |
| większość rzek | die Donau (Dunaj), die Elbe (Łaba), die Weichsel (Wisła) | |
| zakończenie -ung | die Wohnung (mieszkanie) | |
| zakończenie -heit | die Freiheit (wolność) | |
| zakończenie -ion | die Union (unia, związek) | |
| zakończenie -i(tät) | die Universität (uniwersytet) | |
| zakończenie -schaft | die Freundschaft (przyjaźń) | |
| zakończenie -e (sprawdza się w przypadku 80% rzeczowników) | die Banane (banan) | der Name (imię), das Auge (oko) |
| zakończenie -ei | die Konditorei (cukiernia) | |
| zakończenie -keit | die Wirklichkeit (rzeczywistość) | |
| zakończenie -ur | die Literatur (literatura) | |
| zakończenie -ik | die Mathematik (matematyka) |
Rodzaj nijaki (das)
| reguła | przykłady | wyjątki |
| większość krajów i kontynentów | das Polen (Polska), das Europa | die Slowakei (Słowacja), die Türkei (Turcja), die Ukraine (Ukraina), der Vatikan (Watykan), die Niederlande (Holandia) |
| języki | das Englisch (angielski), das Polnisch (polski) | |
| rzeczowniki odczasownikowe | das Laufen (bieganie), das Lernen (uczenie) | |
| z przedrostkiem Ge- (ok. 90% słów) | das Gebirge (góry), das Gemüse (warzywa) | die Gebühr (opłata), die Gesundheit (zdrowie) |
| zakończenie -chen | das Mädchen (dziewczyna) | |
| zakończenie -lein | das Tischlein (stoliczek) | |
| zakończenie -tum | das Eigentum (własność) | |
| zakończenie -um | das Museum (muzeum) | |
| zakończenie -tel | das Viertel (kwadrans, jedna czwarta) | |
| zakończenie -o | das Auto (samochód) | die Disko |
| zakończenie -nis | das Ereignis (wydarzenie) |
Odmiana przymiotników
Przymiotniki odmieniają się różnie w zależności od rodzaju rzeczownika i przypadku. Rozróżniamy trzy rodzaje odmiany:
- odmianę przymiotników po rodzajniku określonym
- odmianę przymiotników po rodzajniku nieokreślonym
- odmianę przymiotników bez rodzajnika (po tzw. rodzajniku zerowym)
Przymiotnik odmienia się, gdy stoi przed rzeczownikiem. Jeśli przymiotnik stoi po rzeczowniku, nie odmienia się, a jego forma pozostaje taka sama, na przykład:
Do góryDer Mann ist alt. (Mężczyzna jest stary.)
Die Frau ist jung. (Kobieta jest młoda.)
Das Kind ist klein. (Dziecko jest małe.)
Odmiana przymiotników po rodzajniku określonym
Jeżeli między rodzajnikiem określonym a rzeczownikiem stoi przymiotnik, najczęściej otrzymuje on końcówkę -en lub, rzadziej, końcówkę -e. Przedstawia to następująca tabela:
| r. męski (der) | r. żeński (die) | r. nijaki (das) | liczba mnoga | |
| Nominativ | der alte Mann | die junge Frau | das kleine Kind | die netten Leute |
| Genitiv | des alten Mannes | der jungen Frau | des kleinen Kindes | der netten Leute |
| Dativ | dem alten Mann | der jungen Frau | dem kleinen Kind | den netten Leuten |
| Akkusativ | den alten Mann | die junge Frau | das kleine Kind | die netten Leute |
Odmiana przymiotników po rodzajniku nieokreślonym
Liczba pojedyncza
W mianowniku i bierniku przymiotniki przyjmują końcówkę rodzajnika: -er (r. męski), -e (r. żeński), -es (r. nijaki), zaś w dopełniaczu i celowniku końcówkę -en.
| r. męski (ein) | r. żeński (eine) | r. nijaki (ein) | ||
| Nominativ | ein alter Mann | eine junge Frau | ein kleines Kind | |
| Genitiv | eines alten Mannes | einer jungen Frau | eines kleinen Kindes | |
| Dativ | einem alten Mann | einer jungen Frau | einem kleinen Kind | |
| Akkusativ | einen alten Mann | eine junge Frau | ein kleines Kind |
Odmiana przymiotników po rodzajniku zerowym
Jeśli przed rzeczownikiem nie występuje żaden rodzajnik, wówczas przymiotnik przejmuje końcówki rodzajników określonych. Uwaga! Nie dotyczy to jednak Genitivu r. męskiego i nijakiego, w których występuje końcówka -n. Przedstawia to następująca tabela:
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | l. mnoga | |
| Nominativ | alter Mann | junge Frau | kleines Kind | nette Leute |
| Genitiv | alten Mannes | junger Frau | kleinen Kindes | netter Leute |
| Dativ | altem Mann | junger Frau | kleinem Kind | netten Leuten |
| Akkusativ | alten Mann | junger Frau | kleines Kind | nette Leute |
Przyimki z Dativem
W języku niemieckim z Dativem (celownikiem) łączy się dziewięć przyimków: aus, bei, mit, nach, seit, von, zu, außer, gegenüber.
Ćwiczenia dotyczące tego zagadnienia podzieliliśmy na dwa poziomy:
Przyimki z Dativem: podstawy – prostsze ćwiczenia pozwalające poznać podstawowe znaczenia i zastosowania tych przyimków.
Przyimki z Dativem: zaawansowane – trudniejsze ćwiczenia dla osób bardziej zaawansowanych w nauce języka niemieckiego (materiał na poziomie szkoły średniej).
Do góryPrzyimki z Dativem: podstawy
W języku niemieckim przyimki aus, bei, mit, nach, seit, von, zu, außer, gegenüber łączą się z Dativem, czyli celownikiem. W praktyce oznacza to, że rodzajnik, rzeczownik albo przymiotnik, z którym tworzą wyrażenie przyimkowe, musi występować w celowniku.
Przykłady użycia aus (z)
- Er kommt aus der Schweiz. (Pochodzi ze Szwajcarii.)
- Er geht aus der Schule. (Idzie ze szkoły.)
- Die Tasse ist aus Keramik. (Filiżanka jest z ceramiki.)
Przykłady użycia bei (u, koło, podczas)
- Anna wohnt bei ihren Eltern. (Anna mieszka u swoich rodziców.)
- Beim Sport hört Anna Musik. (Podczas uprawiania sportu Anna słucha muzyki.)
- Ihre Mama arbeitet bei der Post. (Jej mama pracuje na poczcie.)
Przykłady użycia mit (z)
- Jeden Tag fährt sie mit dem Bus. (Codziennie jeździ autobusem.)
- In der Schule trifft sie sich mit ihren Freunden. (W szkole spotyka się ze swoimi przyjaciółmi.)
- Mit zwanzig hat er mit dem Studium begonnen. (W wieku dwudziestu lat rozpoczął studia.)
Przykłady użycia nach (do, po)
- Wir fahren nach Deutschland. (Jedziemy do Niemiec.)
- Nach der Schule gehen wir schwimmen. (Po szkole idziemy pływać.)
- Du gehst nach Hause. (Idziesz do domu.)
Przykłady użycia seit (od)
- Seit drei Tagen sind wir im Urlaub. (Od trzech dni jesteśmy na urlopie.)
- Seit 1993 gibt es keine Tschechoslowakei mehr. (Od 1993 roku nie istnieje Czechosłowacja.)
- Anna ist seit gestern krank. (Anna jest od wczoraj chora.)
Przykłady użycia von (od, z)
- Mein Papa arbeitet von Montag bis Freitag. (Mój tata pracuje od poniedziałku do piątku.)
- Er fährt von Paris nach Berlin. (Podróżuje z Paryża do Berlina.)
- Die Blume ist von meinem Bruder. (Ten kwiat jest od mojego brata.)
Przykłady użycia zu (do)
- Ich fahre zu meiner Schwester nach Warschau. (Jadę do mojej siostry do Warszawy.)
- Gehst du zu seiner Party? (Idziesz na jego imprezę?)
- Heute gehen ihre Eltern zur Arbeit. (Dziś jej rodzice idą do pracy.)
Przykłady użycia außer (oprócz, z wyjątkiem)
- Außer mir ist niemand gekommen. (Oprócz mnie nikt nie przyszedł.)
- Martin geht jeden Tag außer montags schwimmen. (Martin codziennie chodzi pływać, z wyjątkiem poniedziałków.)
- Der Fernseher ist außer Betrieb. (Telewizor nie działa.)
Przykłady użycia gegenüber (naprzeciwko)
- Ihr Haus steht gegenüber dem Supermarkt. (Jej dom znajduje się naprzeciwko supermarketu.)
- Er parkt gegenüber der Post. (On parkuje naprzeciwko poczty.)
- Eva und Olga wohnen gegenüber dem Spielplatz. (Eva i Olga mieszkają naprzeciwko placu zabaw.)
Przyimki z Akkusativem
Jeżeli przyimek łączy się z Akkusativem (biernikiem), oznacza to, że rodzajnik, rzeczownik lub przymiotnik stojący po nim musi występować w Akkusativie. Do przyimków łączących się z Akkusativem zaliczamy: bis (do, aż do), durch (przez), für (dla, za), gegen (przeciw, na, z), ohne (bez), um (wokół). Do tej grupy należy również przyimek entlang (wzdłuż), którego używamy z Akkusativem, jeżeli występuje po rzeczowniku.
Przykłady:
Przyimek bis (do)
- Meine Oma bleibt bis nächsten Montag bei uns. (Moja babcia zostanie u nas do przyszłego poniedziałku.)
- Wir warten bis nächste Woche. (Poczekamy do przyszłego tygodnia.)
- Bis morgen muss er zu Hause sein. (Do jutra musi być do domu.)
Przyimek durch (przez)
- Wir gehen durch den Park. (Idziemy przez park.)
- Der Zug fährt durch den Tunnel. (Pociąg jedzie przez tunel.)
- Er läuft durch die Stadt. (Biegnie przez miasto.)
Przyimek für (dla, za)
- Das Geschenk ist für dich. (Ten prezent jest dla ciebie.)
- Vielen Dank für deine Hilfe! (Bardzo ci dziękuję za pomoc!)
- Er spart für ein neues Auto. (Oszczędza na nowy samochód.)
Przyimek gegen (przeciw, na, z)
- Ich bin gegen diese Idee. (Jestem przeciwko temu pomysłowi.)
- Österreich spielt heute gegen die Schweiz. (Austria gra dziś ze Szwajcarią.)
- Dieses Medikament hilft gegen Kopfschmerzen. (Ten lek pomaga na bóle głowy.)
Przyimek ohne (bez)
- Ich kann nicht ohne Musik leben. (Nie mogę żyć bez muzyki.)
- Ohne meinen Bruder darf ich nicht ins Kino gehen. (Bez mojego brata nie mogę iść do kina)
- Trinkst du Kaffee ohne Zucker? (Pijesz kawę bez cukru?)
Przyimek um (wokół)
- Wir können um den See gehen. (Możemy pójść dookoła jeziora.)
- Der Hund läuft um das Haus. (Pies biega wokół domu.)
- Alle Kinder sitzen um das Lagerfeuer herum. (Wszystkie dzieci siedzą wokół ogniska.)
Przyimek entlang (wzdłuż)
- Er fährt die Küste entlang. (Jedzie wzdłuż wybrzeża.)
- Wir gehen den Fluss entlang. (Idziemy wzdłuż rzeki.)
- Die Kinder laufen den Zaun entlang. (Dzieci biegną wzdłuż ogrodzenia.)
W przeciwieństwie do pozostałych przyimków, przyimek entlang może występować zarówno przed rzeczownikiem, jak i po nim.
Najczęściej występuje po rzeczowniku i wówczas łączy się z Akkusativem. Jeżeli występuje przed rzeczownikiem, łączy się z Gentitivem (entlang des Flusses).
- Wir gehen entlang des Flusses spazieren. (Spacerujemy wzdłuż rzeki.)
Możemy też spotkać użycie entlang z Dativem (entlang dem Fluss), ale nie jest ono częste.
- Ihr geht entlang dem Fluss spazieren. (Spacerujecie wzdłuż rzeki.)
Przyimki z Dativem i Akkusativem
W języku niemieckim istnieją przyimki, które mogą łączyć się zarówno z celownikiem (Dativem), jak i biernikiem (Akkusativem). Zaliczamy do nich: an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen.
Ćwiczenia poświęcone temu zagadnieniu podzieliliśmy na dwa poziomy:
Przyimki z Dativem i Akkusativem: podstawy – prostsze ćwiczenia wprowadzające.
Przyimki z Dativem i Akkusativem: zaawansowane – trudniejsze ćwiczenia dla osób bardziej zaawansowanych w nauce języka niemieckiego (materiał na poziomie szkoły średniej).
Do góryPrzyimki z Dativem i Akkusativem: podstawy
Przyimki an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen to tzw. Wechselpräpositionen, czyli przyimki, które mogą łączyć się zarówno z Dativem (celownikiem), jak i Akkusativem (biernikiem).
W zależności od kontekstu przyimki te można tłumaczyć na język polski na różne sposoby. Poniżej znajdziesz ich podstawowe znaczenia: an (na, przy – powierzchni pionowej), auf (na – powierzchni poziomej), hinter (za), in (w), neben (obok), über (nad), unter (pod), vor (przed), zwischen (między).
Jeżeli przyimek w zdaniu oznacza spoczynek (położenie) i opowiada na pytanie „gdzie?”, to łączy się z Dativem. Jeżeli natomiast wyraża ruch (zmianę położenia) i odpowiada na pytanie „dokąd?”, to łączy się z Akkusativem.
Istnieją czasowniki, które oznaczają albo spoczynek, albo ruch. Wskazują nam one, którego przypadka należy użyć. Np. czasowniki liegen (leżeć), stehen (stać), sitzen (siedzieć) oznaczają spoczynek, zatem wymagają użycia Dativu. Natomiast czasowniki legen (położyć), stellen (postawić), setzen (usiąść) wyrażają zmianę położenia, zatem wymagają użycia Akkusativu.
Porównaj:
| Pytanie | Przypadek | Przykład | Tłumaczenie |
| Wo? (Gdzie?) spoczynek | Dativ | Der Computer liegt auf dem Tisch. | Komputer leży na stole. |
| Wohin? (Dokąd?) ruch | Akkusativ | Ich lege den Computer auf den Tisch. | Kładę komputer na stół. |
Przykłady użycia an (na, przy – powierzchni pionowej)
Dativ: Das Bild hängt an der Wand. (Obraz wisi na
ścianie.)
Akkusativ: Mein Bruder hängt das Bild an die Wand. (Mój brat
wiesza obraz na ścianie.)
Przykłady użycia auf (na – powierzchni poziomej)
Dativ: Das Buch liegt auf dem Tisch. (Książka leży na
stole.)
Akkusativ: Leg das Buch auf den Tisch! (Połóż książkę na
stole!)
Przykłady użycia in (w, do)
Dativ: Ich bin in der Schule. (Jestem w szkole.)
Akkusativ: Ich gehe in die Schule. (Idę do szkoły.)
Przykłady użycia neben (obok)
Dativ: Er sitzt neben seiner Freundin. (Siedzi obok swojej
dziewczyny.)
Akkusativ: Er setzte sich neben seine Freundin. (Usiadł obok
swojej dziewczyny.)
Przykłady użycia hinter (za)
Dativ: Die Katze ist hinter dem Haus. (Kot jest za
domem.)
Akkusativ: Die Katze hat sich hinter das Haus versteckt. (Kot
schował się za domem.)
Przykłady użycia über (nad)
Dativ: Die Fotos sind über dem Bett. (Zdjęcia są nad łóżkiem.)
Akkusativ: Er hat die Fotos über das Bett geklebt. (Przykleił
zdjęcia nad łóżkiem.)
Przyimek über może również oznaczać o – wówczas łączy się z Akkusativem. Er hat über seinen Urlaub in Italien gesprochen. (Rozmawiał o swoim urlopie we Włoszech.)
Przykłady użycia zwischen (między, pomiędzy)
Dativ: Die Bücher sind zwischen den Stühlen. (Książki są
między krzesłami.)
Akkusativ: Er hat die Bücher zwischen die Stühle gelegt.
(Położył książki między krzesłami.)
Przykłady użycia vor (przed)
Dativ: Der Hund sitzt vor der Haupttür. (Pies siedzi przed
drzwiami wejściowymi.)
Akkustiv: Der Hund setzte sich vor die Haupttür. (Pies usiadł
przed drzwiami wejściowymi.)
Przykłady użycia unter (pod, wśród, pośród)
Dativ: Die Katze liegt unter dem Tisch. (Kot leży pod
stołem.)
Akkusativ: Emma hat das Katzenfutter unter den Tisch gelegt.
(Emma położyła karmę dla kota pod stołem.)
Przyimki czasu
Przyimki z Dativem
- in – in der Nacht (w nocy), in einem Monat (za miesiąc)
- am – am Montag (w poniedziałek), am Nachmittag (po południu), am 27. Dezember (27 grudnia)
- bei – beim Lernen (podczas nauki)
- ab – ab nächster Woche (od przyszłego tygodnia)
- nach – nach einem Monat (po miesiącu)
- seit – seit 2006 (od 2006), seit einer Woche (od tygodnia)
- von – von Montag bis Freitag (od poniedziałku do piątku)
- vor – vor einem Jahr (rok temu)
- zwischen – zwischen acht und neun Uhr (między ósmą a dziewiątą)
Przyimki z Akkusativem
- bis – bis Montag (do poniedziałku)
- für – für eine Woche (na tydzień)
- gegen – gegen sechs Uhr (około szóstej)
- um – um sieben Uhr (o siódmej)
Przyimki z Genitivem
- innerhalb – innerhalb einer Woche (w ciągu tygodnia)
- außerhalb – außerhalb der Öffnungszeiten (poza godzinami otwarcia)
- während – während der Sommerferien (podczas wakacji)
Zaimki osobowe
Zaimki osobowe zastępują osoby lub rzeczy. Ich forma zmienia się w zależności od osoby, liczby i przypadku. W 3. osobie liczby pojedynczej wybór zaimka zależy od rodzaju gramatycznego rzeczownika, który zastępuje (rodzaj męski – er, rodzaj żeński – sie, rodzaj nijaki – es).
Tabela zaimków osobowych we wszystkich przypadkach
Liczba pojedyncza:
| ja | ty | on | ona | ono | |
|---|---|---|---|---|---|
| Nominativ | ich | du | er | sie | es |
| Genitiv | meiner | deiner | seiner | ihrer | seiner |
| Dativ | mir | dir | ihm | ihr | ihm |
| Akkusativ | mich | dich | ihn | sie | es |
Liczba mnoga:
| my | wy | oni/one | pan/pani/państwo | |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | wir | ihr | sie | Sie |
| Genitiv | unser | euer | ihrer | Ihrer |
| Dativ | uns | euch | ihnen | Ihnen |
| Akkusativ | uns | euch | sie | Sie |
Zaimki osobowe: Nominativ
Zaimki osobowe w mianowniku wskazują osobę lub rzecz, która wykonuje daną czynność. Zastępują w zdaniu rzeczowniki.
W mianowniku zaimki osobowe przyjmują następujące formy: ich (ja), du (ty), er (on), sie (ona), es (ono), wir (my), ihr (vwy), sie (oni/one), Sie (Pan/Pani/Państwo)
Do góryZaimki dzierżawcze
Zaimki dzierżawcze służą do wyrażania przynależności, czyli że coś do kogoś należy.
Podstawowe formy zaimków dzierżawczych:
| liczba pojedyncza |
|---|
| ich → mein (mój) |
| du → dein (twój) |
| er → sein (jego) |
| sie → ihr (jej) |
| es → sein (jego) |
| liczba mnoga |
|---|
| wir → unser (nasz) |
| ihr → euer (wasz) |
| sie → ihr (ich) |
| Sie → Ihr (forma grzecznościowa) |
Formy zaimków dzierżawczych w zależności od przypadka
Poniżej przedstawiono wszystkie możliwe formy na przykładzie zaimka dzierżawczego mein (mój). Dla pozostałych zaimków dzierżawczych końcówki odmiany są takie same.
| rodzaj męski lp. | rodzaj żeński lp. | rodzaj nijaki lp. | liczba mnoga | |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | mein | meine | mein | meine |
| Genitiv | meines | meiner | meines | meiner |
| Dativ | meinem | meiner | meinem | meinen |
| Akkusativ | meinen | meine | mein | meine |
Czasowniki sein i haben – cz. teraźniejszy
Odmiana czasownika sein w czasie teraźniejszym
Czasownik „sein“ odmienia się nieregularnie.
| ich | bin | ja jestem |
| du | bist | ty jesteś |
| er/sie/es | ist | on/ona/ono jest |
| wir | sind | my jesteśmy |
| ihr | seid | wy jesteście |
| sie | sind | oni są |
| Sie | sind | forma grzecznościowa |
Przykłady zdań:
- Du bist in Berlin. (Jesteś w Berlinie.)
- Er ist krank. (On jest chory.)
- Ihr seid nett. (Jesteście mili.)
Odmiana czasownika haben w czasie teraźniejszym
Czasownik „haben“ również odmienia się nieregularnie. Zauważ, że w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej nie ma literki „b”.
| ich | habe | ja mam |
| du | hast | ty masz |
| er/sie/es | hat | on/ona/ono ma |
| wir | haben | my mamy |
| ihr | habt | wy macie |
| sie | haben | oni mają |
| Sie | haben | forma grzecznościowa |
Przykłady zdań:
- Sie hat eine Katze. (Ona ma kota.)
- Wir haben Ferien. (Mamy wakacje.)
- Sie haben Recht. (Mają rację.)
Czasowniki słabe – cz. teraź.
Czasowniki słabe charakteryzują się tym, że we wszystkich czasach i osobach odmieniają się regularnie. Przykładem często używanego czasownika słabego jest czasownik machen (robić).
| ich mache | wir machen |
| du machst | ihr macht |
| er / sie / es macht | sie / Sie machen |
Do czasowników słabych zaliczamy również czasowniki takie jak: fragen (pytać), spielen (grać), wohnen (mieszkać), sagen (mówić).
Do góryCzasowniki mocne – cz. teraź.
Czasowniki mocne to inaczej czasowniki nieregularne.
W przypadku niektórych czasowników mocnych, takich jak np. tragen (nosić), fahren (jechać, jeździć), laufen (biegać), lassen (zostawiać, pozwalać), schlafen (spać), treffen (spotykać), sprechen (mówić), w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej dochodzi do zmiany samogłoski w temacie: e → i , ie oraz a → ä. W pozostałych osobach taka zmiana nie występuje.
Przykład 1: czasownik laufen
| ich laufe | wir laufen |
| du läufst | ihr lauft |
| er / sie / es läuft | sie / sie laufen |
Przykład 2: czasownik treffen
| ich treffe | wir treffen |
| du triffst | ihr trefft |
| er / sie / es trifft | sie / sie treffen |
Warto dodać, że formy niektórych mocnych czasowników nie zmieniają się w czasie teraźniejszym. Dotyczy to czasowników takich jak: kommen (przyjść, przyjechać), rufen (wołać) czy liegen (leżeć). Ich formy zmieniają się dopiero w czasie przeszłym.
Do góryCzasowniki modalne – cz. teraź.
W języku niemieckim mamy sześć czasowników modalnych:
| können (móc, potrafić) | müssen (musieć) | sollen (mieć powinność) | dürfen (mieć pozwolenie, móc) | wollen (chcieć) | mögen (pragnąć, lubić) | |
| ich | kann | muss | soll | darf | will | mag |
| du | kannst | musst | sollst | darfst | willst | magst |
| er/sie/es | kann | muss | soll | darf | will | mag |
| wir | können | müssen | sollen | dürfen | wollen | mögen |
| ihr | könnt | müsst | sollt | dürft | wollt | mögt |
| sie/Sie | können | müssen | sollen | dürfen | wollen | mögen |
Szyk zdania
Jeśli w zdaniu oprócz czasownika modalnego występuje także inny czasownik (np. „muszę ćwiczyć”), to drugi czasownik stoi na końcu zdania.
Przykłady szyku zdania w zdaniach z czasownikami modalnymi
- können: Ich kann sehr gut schwimmen. (Potrafię bardzo dobrze pływać.)
- müssen: Sie müssen gerade viel lernen. (Ona musi się teraz dużo uczyć.)
- sollen: Sie sollen Hausaufgaben machen. (Powinni odrobić zadania domowe.)
- dürfen – Sie darf bei uns bleiben. (Może u nas zostać.)
- wollen – Willst du noch einen Kaffee? (Chcesz jeszcze jedną kawę?)
- mögen – Wir mögen Deutsch. (Lubimy język niemiecki.)
Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone – cz. teraź.
W języku niemieckim istnieją czasowniki rozdzielne i nierozdzielnie złożone. Czasowniki rozdzielnie złożone to takie, w których podczas odmiany przedrostek należy oddzielić i umieścić na końcu zdania.
Przedrostki, które oddzielają się od czasownika
ab-, an-, auf-, aus-, bei-, ein-, mit-, nach-, vor-, zu-, zusammen-, zurück-, her-, hin-, los-, weg-, weiter-
Przykłady:
- auf/stehen (wstawać) → Ich
stehe täglich um sieben Uhr auf.
(Codziennie wstaję o siódmej.)
- aus/packen (rozpakowywać) → Die Kinder
packen ihre Geschenke aus.
(Dzieci rozpakowują prezenty.)
- an/kommen (przyjeżdżać) → Der Zug
kommt immer pünktlich an. (Pociąg
zawsze przyjeżdża punktualnie.)
- nach/denken (zastanawiać się, rozmyślać) →
Der Schüler denkt viel nach.
(Uczeń dużo rozmyśla.)
- zu/hören (słuchać) → Die Schüler hören der Lehrerin aufmerksam zu. (Uczniowie uważnie słuchają nauczycielki.)
Przedrostki, które nie oddzielają się od czasownika
be-, ge-, ent-, emp-, er-, ver-, zer-, miss-, hinter-
Przykłady:
- bekommen (dostawać) → Zu Weihnachten
bekommen Kinder viele Geschenke. (Z okazji świąt
Bożego Narodzenia dzieci dostają dużo prezentów.)
- gefallen (podobać się) → Dein neues
Haus gefällt mir sehr. (Bardzo podoba mi się twój
nowy dom.)
- erklären (wyjaśniać, tłumaczyć) → Die
Lehrerin erklärt den neuen Lehrstoff.
(Nauczycielka tłumaczy nowy materiał.)
- verstehen (rozumieć) → Sie versteht schon sehr gut Deutsch. (Ona już bardzo dobrze rozumie niemiecki.)
Czas przeszły Präteritum
Kiedy używamy czasu przeszłego Präteritum?
- w tekstach narracyjnych, w literaturze oraz w monologach
- bardzo często z czasownikami sein (być), haben (mieć) oraz czasownikami modalnymi
Jak tworzymy Präteritum?
Präteritum, w przeciwieństwie do czasu przeszłego Perfekt, tworzymy za pomocą tylko jednego czasownika z odpowiednią końcówką, przy czym poszczególne grupy czasowników rządzą się różnymi regułami:
- Czasowniki sein i haben
- Czasowniki słabe (regularne) (np. sagen, fragen, …)
- Czasowniki mocne (nieregularne) (np. bleiben, essen, …)
- Czasowniki modalne (czyli czasowniki kann, müssen, wollen, sollen, dürfen, mögen)
- Czasowniki mieszane
Czasowniki sein i haben – Präteritum
| osoba | czasownik haben | czasownik sein |
|---|---|---|
| ich | hatte (miałem) | war (byłem) |
| du | hattest (miałeś) | warst (byłeś) |
| er / sie / es | hatte (miał) | war (był) |
| wir | hatten (mieliśmy) | waren (byliśmy) |
| ihr | hattet (mieliście) | wart (byliście) |
| sie / Sie | hatten (mieli) | waren (byli) |
Czasowniki słabe (i zwrotne) – Präteritum
Czas przeszły Präteritum czasowników słabych tworzymy poprzez dodanie do tematu czasownika końcówki -te oraz odpowiednich końcówek osobowych. Np.
Czasownik sagen (powiedzieć/mówić):
| ich | sagte | (powiedziałem) |
| du | sagtest | (powiedziałeś) |
| er / sie / es | sagte | (powiedział) |
| wir | sagten | (powiedzieliśmy) |
| ihr | sagtet | (powiedzieliście) |
| Sie / sie | sagten | (powiedzieli) |
Czasowniki mocne – Präteritum
Podczas tworzenia czasu przeszłego Präteritum czasowników mocnych (nieregularnych) dochodzi do zmiany samogłoski w temacie. Np.
Czasownik sprechen (mówić):
| ich | sprach | (mówiłem) |
| du | sprachst | (mówiłeś) |
| er / sie / es | sprach | (mówił) |
| wir | sprachen | (mówiliśmy) |
| ihr | spracht | (mówiliście) |
| Sie / sie | sprachen | (mówili) |
Zauważ, że w pierwszej i trzeciej osobie liczby pojedynczej nie dodajemy końcówki. Listę czasowników mocnych i ich form w czasie przeszłym znajdziesz na przykład tutaj.
Do góryCzasowniki modalne – Präteritum
Czas przeszły Präteritum czasowników modalnych w pierwszej osobie:
| kann | ich konnte | (mogłem) |
| müssen | ich musste | (musiałem) |
| wollen | ich wollte | (chciałem) |
| sollen | ich sollte | (powinienem był) |
| dürfen | ich durfte | (wolno mi było/mogłem) |
| mögen | ich mochte | (lubiłem) |
Odmiana przez pozostałe osoby na przykładzie czasownika können:
| ich | konnte | (mogłem) |
| du | konntest | (mogłeś) |
| er / sie / es | konnte | (mógł) |
| wir | konnten | (mogliśmy) |
| ihr | konntet | (mogliście) |
| sie | konnten | (mogli) |
Czasowniki mieszane – Präteritum
W przypadku czasowników złożonych zmienia się samogłoska tematyczna. Jednocześnie czasowniki te mają takie same końcówki jak czasowniki regularne. Np.
Czasownik kennen (znać):
| ich | kannte | znałem |
| du | kanntest | znałeś |
| er / sie / es | kannte | znał |
| wir | kannten | znaliśmy |
| ihr | kanntet | znaliście |
| Sie / sie | kannten | znali |
Czas przyszły
Jak wyrażamy przyszłość w języku niemieckim?
Czas teraźniejszy + przysłówek czasu
O przyszłości w języku niemieckim najczęściej mówi się za pomocą czasu teraźniejszego (Präsens). Używamy go, gdy mówimy o wydarzeniach zaplanowanych lub gdy z kontekstu wynika, że chodzi o przyszłość.
- Morgen fahre ich nach Wien. (Jutro jadę do Wiednia.)
- Am Abend koche ich eine Tomatensuppe. (Wieczorem ugotuję zupę pomidorową.)
Futur I: czasownik posiłkowy werden + bezokolicznik
Odmiana czasownika posiłkowego werden:
| l. pojedyncza | l. mnoga |
|---|---|
| ich werde | wir werden |
| du wirst | ihr werdet |
| er/sie/es wird | sie/Sie werden |
Czasu Futur I używamy, kiedy mówimy o:
- przyszłych wydarzeniach (zwłaszcza wtedy, gdy chcemy podkreślić przyszłość lub nie podajemy określenia czasu): Ich werde dich anrufen. (Zadzwonię do ciebie.)
- prognozach: Bald wird die Sonne endlich wieder scheinen. (Już niedługo znów zaświeci słońce.)
- przypuszczeniach i domysłach: Sie wird wohl zu Hause sein. (Prawdopodobnie jest w domu.)
- poleceniach, nakazaniach i ostrzeżeniach: Du wirst dein Zimmer aufräumen! (Posprzątasz swój pokój!)
Czasownik werden – Konjunktiv II
Tworzenie trybu przypuszczającego przy użyciu czasownika werden wymaga użycia odpowiedniej formy trybu przypuszczającego czasownika werden oraz czasownika głównego w bezokoliczniku.
| ich würde | wir würden |
| du würdest | ihr würdet |
| er würde | Sie/sie würden |
Przykład:
Ich würde gern um die Welt reisen. (Chciałbym podróżować dookoła świata.)
Do góryCzasowniki modalne – Konjunktiv II
Tryb warunkowy czasowników modalnych
| können | sollen | müssen | dürfen | wollen | mögen | |
| ich | könnte | sollte | müsste | dürfte | wollte | möchte |
| du | könntest | solltest | müsstest | dürftest | wolltest | möchtest |
| er / sie / es | könnte | sollte | müsste | dürfte | wollte | möchte |
| wir | könnten | sollten | müssten | dürften | wollten | möchten |
| ihr | könntet | solltet | müsstet | dürftet | wolltet | möchtet |
| sie / Sie | könnten | sollten | müssten | dürften | wollten | möchten |
Przykłady:
- Könntest du bitte am Abend zu mir kommen? (Mógłbyś przyjść
do mnie wieczorem?)
- Du solltest mehr lernen. (Powinieneś więcej się
uczyć.)
- Christina möchte in Zukunft im Ausland arbeiten. (Christina chciałaby w przyszłości pracować za granicą.)
Czasowniki sein, haben i werden – Konjunktiv II
Formy trybu przypuszczającego czasowników sein i haben:
| sein | haben | |
| ich | wäre | hätte |
| du | wärest / wärst | hättest |
| er / sie / es | wäre | hätte |
| wir | wären | hätten |
| ihr | wäret / wärt | hättet |
| sie / Sie | wären | hätten |
Przykłady:
- Ich hätte gern mehr Zeit zum Deutschlernen. (Chciałbym mieć
więcej czasu na naukę niemieckiego.)
- Julia wäre jetzt gern am Meer. (Julia chciałaby teraz być nad morzem.)
Tryb rozkazujący
W języku niemieckim tryb rozkazujący możemy utworzyć tylko dla niektórych osób::
du (ty) – gdy zwracam się do jednej osoby, z którą jestem na „ty”
wir (my) – gdy zwracamy się do grupy, której jesteśmy częścią (rzadko używane)
ihr (wy) – gdy zwracam się do kilku osób, z którymi jestem na „ty”
Sie (Pan, Pani, Państwo) – gdy zwracamy się do jednej lub kilku osób (forma grzecznościowa)
Czasowniki regularne oraz czasowniki haben i sein
| trinken | haben | sein | |
| du | Trink(e)! | Hab (e)! | Sei! |
| wir | Trinken wir! | Haben wir! | Seien wir! |
| ihr | Trinkt! | Habt! | Seid! |
| Sie | Trinken Sie! | Haben Sie! | Seien Sie! |
Czasowniki nieregularne
- Czasowniki mocne, w których w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego występuje przegłos ä, tracą go w trybie rozkazującym.
fahren: du fährst → Fahr(e)!
laufen: du läufst → Lauf(e)!
- W czasownikach mocnych, w których w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego samogłoska tematyczna zmienia się z e na ie/i, zmiana ta zostaje zachowana w trybie rozkazującym.
sehen: du siehst → Sieh(e)!
lesen: du liest → Lies(e)!
Szyk wyrazów
W zdaniu rozkazującym w języku niemieckim czasownik, podobnie jak w języku polskim, stoi na początku zdania.
- Komm morgen zu mir! (Przyjdź jutro do mnie!)
Szyk wyrazów w zdaniu rozkazującym możesz przećwiczyć w tym ćwiczeniu.
Do góryLiczebniki porządkowe
Liczebniki porządkowe 1-19 zakończone na -te:
der erste (pierwszy)
der zweite (drugi)
der dritte (trzeci)
der vierte (czwarty)
der fünfte (piąty)
der neunzehnte (dziewiętnasty)
Liczebniki 20-100 zakońzone na -ste:
der zwanzigste (dwudziesty)
der einundzwanzigste (dwudziesty pierwszy)
der zweiundzwanzigste (dwudziesty drugi)
der dreiundzwanzigste (dwudziesty trzeci)
der vierundzwanzigste (dwudziesty czwarty)
der neunundneunzigste (dziewięćdziesiąty dziewiąty)
der hundertste (setny)
der zweihunderte (dwusetny)
der dreihunderte (trzechsetny)
der vierhunderte (czterechsetny)
der fünfhunderte (pięćsetny)
der tausendste (tysięczny)
Liczebniki porządkowe odmieniają się tak samo jak przymiotniki po rodzajniku określonym.
Daty
W języku niemieckim daty zapisujemy w formie przyimek am + liczebnik porządkowy:
- am vierundzwanzigsten Mai (dwudziestego czwartego maja)
- der vierte November (czwartego listopada)
Spójniki denn, weil i deshalb
Spójniki denn, weil, deshalb i darum służą do wyrażania związku przyczynowo-skutkowego. Denn i weil wprowadzają przyczynę, natomiast deshalb i darum skutek. Różnią się także szykiem wyrazów w zdaniu.
Spójnik denn
Denn (gdyż, ponieważ) – po spójniku obowiązuje szyk prosty: najpierw podmiot, potem orzeczenie.
Peter joggt jeden Tag, denn er mag es. (Peter codziennie biega, gdyż to lubi.)
Spójnik weil
Weil (ponieważ, dlatego że) – po spójniku obowiązuje szyk zdania podrzędnego: najpierw podmiot, następnie pozostałe części zdania, a orzeczenie znajduje się na końcu zdania.
Peter geht jeden Tag joggen, weil er das mag. (Peter codziennie chodzi biegać, ponieważ to lubi.)
Spójniki darum, deshalb
Deshalb, darum (dlatego) – po spójnikach obowiązuje szyk przestawny: najpierw orzeczenie, potem podmiot.
Peter mag Joggen, deshalb joggt er jeden Tag. (Peter lubi biegać, dlatego codziennie biega.)
Do górySpójniki als i wenn
Spójniki als i wenn tłumaczymy jako „kiedy“ lub „jak“, ale jest między nimi istotna różnica: używamy ich w różnych sytuacjach czasowych.
Spójnik als
Spójnika als używamy, kiedy mówimy o jednorazowej sytuacji w przeszłości. Np.:
Als ich ein Kind war, spielte ich gerne mit Autos. (Kiedy byłem dzieckiem, lubiłem bawić się samochodzikami.)
Als ich ein Kind war… – chodzi o jeden konkretny moment lub okres w przeszłości (dzieciństwo), który już się nie powtórzy. Podobnie:
Als ich 18 Jahre alt war… (Kiedy miałam 18 lat…)
Als sie klein war… (Kiedy byłam mała…)
Spojnik wenn
Spójnika wenn używamy, kiedy mówimy o czynnościach lub wydarzeniach powtarzających się (również w czasie przeszłym) oraz w czasie teraźniejszym i przyszłym. Np.:
| Czas przeszły (czynność powtarzająca się) | Immer wenn wir im Urlaub waren, haben wir uns sehr gut entspannt. (Zawsze kiedy byliśmy na wakacjach, bardzo dobrze wypoczęliśmy.) |
| Czas teraźniejszy | Wenn ich aufräume, höre ich Musik. (Kiedy sprzątam, słucham muzyki.) |
| Czas przyszły | Wenn der Winter vorbei ist, werden wir ans Meer fahren. (Kiedy zima się skończy, pojedziemy nad morze.) |
Spójnika wenn używamy również w zdaniach warunkowych.
Wskazówka! Słowa takie jak jedes Mal (za każdym razem), immer (zawsze) sugerują, że chodzi o czynności powtarzalne → wówczas używamy wenn.
Do góryTzw. W-Fragen to pytania szczegółowe (otwarte), czyli takie, na które nie można odpowiedzieć „tak” albo „nie”. Rozpoczynają się od zaimków pytających, po których występuje czasownik. (W języku niemieckim w pytaniach czasownik zawsze stoi na drugim miejscu.)
W języku niemieckim wszystkie zaimki pytające rozpoczynają się na literę w (np. wer, was, wo, wann), stąd nazwa W-Fragen.
Przykłady:
Wer bist du? (Kim jesteś?)
Wo wohnt deine Cousine? (Gdzie mieszka twoja kuzynka?)
Wann können wir beginnen? (Kiedy możecie zacząć?)
Was hast du gestern gemacht? (Co robiłeś wczoraj?)
Czasami częścią wyrażenia pytającego jest przyimek, który wówczas stoi bezpośrednio przed zaimkiem pytającym.
Przykłady:
Mit wem sprichst du? (Z kim rozmawiasz?)
Seit wann lernst du Deutsch? (Od kiedy uczysz się niemieckiego?)
In welchem Monat bist du geboren? (W jakim miesiącu się urodziłaś?)
Bezokolicznik zależny z „zu” w zdaniach
W języku niemieckim wyróżniamy dwa rodzaje bezokoliczników: zależny i prosty.
Bezokolicznik zależny – z „zu” stosujemy, kiedy czasownik w zdaniu głównym odnosi się do czasownika w zdaniu pobocznym: Ich versuche, früher zu kommen.
Bezokolicznik prosty – bez „zu” stosujemy:
- po czasownikach modalnych (müssen, können)
- po czasownikach bleiben, lassen, werden
- po czasownikach zmysłu (hören, sehen, fühlen)
- po czasownikach ruchu (fahren, gehen, kommen)
Zdania przydawkowe
Zdania przydawkowe wprowadzamy za pomocą zaimków względnych, które łączą zdanie główne ze zdaniem pobocznym. Zaimki względne w języku niemieckim to: „der, die, das, die“. Na język polski tłumaczymy je jako „który, która, które, którzy“. W zdaniach przydawkowych czasownik znajduje się na końcu.
Przykłady zdań przydawkowych
- Das ist das Mädchen, das mit mir Deutsch lernt. (To jest dziewczyna, która uczy się ze mną niemieckiego.)
- Da steht der Mann, der sich für Englischlernen interessiert. (Stoi tam mężczyzna, który jest zainteresowany nauką języka angielskiego.)
- Dort ist die Frau, die mich oft besucht. (Tam jest kobieta, która często mnie odwiedza.)
- Meine Freundin mag Blumen, die schön riechen. (Moja dziewczyna lubi kwiaty, które ładnie pachną.)
Przeczenie
W języku niemieckim przeczenie można wyrazić na kilka różnych sposobów:
Przeczenie za pomocą „Nein“
- Bist du müde? Nein, ich bin nicht müde. (Jesteś zmęczony? Nie, nie jestem zmęczony.)
Przeczenie za pomocą „nicht“
Używamy go, kiedy negujemy czasownik lub całe zdanie.
- Er isst nicht. (On nie je.)
- Das ist nicht billig. (To nie jest tanie.)
Przeczenie za pomocą „kein/keine“
Używamy go, kiedy negujemy rzeczownik. Czasem słowo „kein/keine” możemy przetłumaczyć jako „żaden/żadna“.
- Ich habe kein Geld. (Nie mam pieniędzy.)
- Er hat keine Schwester. (Nie ma siostry.)
Przeczenie za pomocą słów „nie“ (nigdy), „niemand“ (nikt), „nirgendwo” (nigdzie)
- Niemand ist gekommen. (Nit nie przyszedł.)
- Nie habe ich meinen Schlüssel vergessen. (Nigdy nie zapomniałem swojego klucza.)
- In der Stadt kann man nirgendwo parken. (W mieście nie da się nigdzie zaparkować.)
Uwaga! W przeciwieństwie do języka polskiego, w którym w jednym zdaniu może występować kilka zaprzeczeń (np. Nikt nigdy tam nie przyszedł), w języku niemieckim w jednym zdaniu może występować tylko jedno zaprzeczenie.
Do góry